ट्रान्सपरेन्सीको प्रश्न : सरकारको अनुहारमा दाग छ, ऐना फुटाउने ?

सरकारका प्रवक्तासमेत रहेका सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री पार्वत गुरूङले आइतबार नेपाली कागजमा दुईपन्ने प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै भने, ‘ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको प्रतिवेदनलाई नेपाल सरकार अस्वीकार गर्दछ ।’ रोचक त के छ भने सरकारले अस्वीकार गर्ने बताएको ‘ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको प्रतिवेदनले भ्रष्टाचारसम्बन्धी इन्डेक्समा नेपाललाई केही सकारात्मकरुपमा समेत प्रस्तुत गरेको छ ।

उदाहरणका लागि- भ्रष्टाचारलाई मानवताविरुद्धको अपराध मान्ने संस्था ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलले गरेको पछिल्लो अध्ययन प्रतिवेदन अनुसार६२ प्रतिशत नेपालीहरुले सरकारले भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा ध्यान दिएको जवाफ दिएका छन् । यो नेपाल सरकारका लागि सकारात्मक निश्कर्ष हो ।

त्यस्तै, १७ देशमा गरिएको ‘ग्लोबल करप्सन ब्यारोमिटरः एसिया २०२०’ नामक प्रतिवेदनअनुसार पछिल्लो एक वर्षमा सरकारी निकायमा काम गराउँदा घुस दिनु नपरेको प्रमुख तीनवटा देशमा नेपाल परेको छ, जुन नेपालका लागि सकारात्मक हो ।

ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको अध्ययनमा समेटिएका मध्ये जम्मा १२ प्रतिशतले मात्रै विगत १२ महिनामा घुस खुवाएको जवाफ दिएका छन् । जब कि यो दर भारतमा ३९ प्रतिशत र चीनमा २८ प्रतिशत छ । यस हिसाबले १७ देश मध्ये भारत सबैभन्दा बढी भ्रष्टाचार हुने देश हो ।

यति हुँदाहुँदै पनि नेपाल सरकारले प्रतिवेदन सार्वजनिक भएको एक सातापछि आइतबार विज्ञप्ति नै निकालेर ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको प्रतिवेदन अस्वीकार गर्ने घोषणा गरेको छ ।

प्रतिवेदनको खण्डन गर्दै सरकारका प्रवक्ता एवं गुरुङले भनेका छन्,

‘सरकारको विरुद्धमा मिसनका आधारमा तयार गरिएका प्रतिवेदन, प्रचारसामाग्री र विषयवस्तुले समाजमा निरासा र भ्रम छर्ने प्रयास कुन उद्देश्यले भैरहेको छ भन्नेमा सरकार सचेत छ । स्थिरता, विकास र समृद्धिका लागि वर्तमान सरकार दृढतापूर्वक लागिरहेको बेला पछिल्लो समय मुलुकको संवैधानिक प्रणाली, लोकतन्त्र र कानुनी शासनको विरुद्ध जनतालाई भड्काउने प्रयास भैरहेको छ । प्रतिकृयावादी र पुनरुत्थानवादीहरुको यस्ताखालका भड्काउ गतिविधिमा संलग्न र सहभागी नहुन आम जनसमुदायलाई आग्रह गर्दै नेपाल सरकार ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’ को राष्ट्रिय संकल्प पूरा गर्ने दिशामा लाग्न सबैमा हार्दिक अपिल गर्दछ ।’

आखिर किन सरकारले ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको प्रतिवेदन अस्वीकार गरेको होला ? नेपाल सरकारको यस्तो निर्णयले अन्तराष्ट्रिय जगतमा पर्न सक्ने प्रभाव के होला ? प्रतिवेदन तयार हुने तरिका के हो ? यसमा नेपालीको संलग्नता कस्तो हुन्छ ? यिनै विषयमा ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल नेपालका अध्यक्ष खेमराम रेग्मीसँग हामीले संवाद गरेका छौं

सरकारका प्रवक्ताले भनेजस्तै पुनरुत्थानवादी (राजावादी) हरूले प्रदर्शन गरिरहेकै बेलामा यस्तो प्रतिवेदन सार्वजनिक हुनु भनेको त सरकारले भने जस्तै बाघ कराउनु र स्याल हराउनु भनेजस्तै भएन र ?

व्यक्तिगतरुपमै मेरो नाम जोडेर प्रोपगन्डा गर्न थालेपछि यो प्रतिवेदन कसरी बन्दोरहेछ भनेर मैले सोधखोज गरेँ । तीन-चारजनालाई सोधेपछि थाहा भयो यो सेप्टेम्बरमा लिइएको तथ्यांक रहेछ । मंसिरमा नेकपामा बिग्रह आउँछ, राजावादीले प्रदर्शन गर्छ भन्ने कुरा बर्लिनलाई जानकारी र मतलब हुने कुरा हो र ? त्यसरी क्यालेन्डर मिलाएर प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने हो भने अध्ययनमा समेटिएका १७ वटै देशको अवस्था हेरेर निकाल्थ्यो होला ।

नेपाल सरकारले यत्रो कारणसहित ‘अस्वीकार गर्दछ’ भनिसकेपछि अब यो प्रतिवेदन अर्थहीन हुने भयो होइन ?

सरकारले स्वीकार वा अस्वीकार गर्नेले ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनललाई फरक पर्छ जस्तो लाग्दैन । ऐनाले देखाई दिएको अनुहारको दाग पुछ्नु कि नपुछ्ने तपाईँको इच्छा हो । मान्छेले दाग पुछ्नु छोड्यो भन्दैमा ऐनाले दाग देखाउन छोड्दैन ।

सरकारले अस्वीकार गर्दा नेपाललाई असर पर्छ कि पर्दैन ?

ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको प्रतिवेदन यसअघि कुनै पनि देशले अस्वीकार गरेको मेरो जानकारीमा छैन । यो संसारभरि विश्वासप्राप्त संस्था हो । विश्व बैंक, एसियाली बैंक, अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोषलगायतका सबै प्रतिष्ठित अन्तराष्ट्रिय संस्थाले ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनललाई विश्वास गर्दछन् ।

ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनललाई नमान्ने देश भनेपछि अन्तराष्ट्रिय जगतमा पक्कै भ्रष्ट देश हो भन्ने सन्देश जान्छ । कुनै भ्रष्ट देशलाई आफ्नो जनताले तिरेको करबाट सहयोग नगर्न सक्छ । गरे पनि प्राथमिकतामा राखेर नगर्न सक्छ । ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको प्रतिवेदन अस्वीकार गर्दा शासकलाई असर नपर्ला, तर जनता र देशलाई पक्कै पर्छ ।

ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल नेपालको ‘ग्लोबल करप्सन ब्यारोमिटरः एसिया २०२०’ प्रतिवेदन सरकार र सत्ताधारी दललाई बदनाम गर्न खोज्ने प्रयासस्वरुप आएको भन्दै नेपाल सरकारले अस्वीकार गर्ने निर्णय गरेको सुन्दा कस्तो लाग्यो ?

तपाईँ आफ्नो शब्द सच्याउनुस्, ‘ग्लोबल करप्सन ब्यारोमिटर’ ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल नेपालले निकाल्ने होइन । ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल नेपाल र ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल एउटै संस्था होइन । यो प्रतिवेदन ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको हो, जसको कार्यालय बर्लिनमा छ ।

यो प्रतिवेदनले तपाईँको गालामा दाग छ भनेर देखाएको छ । दाग सफा गर्दिनँ, बरु दाग देखाइदिने ऐना नै फुटाउँछु भन्नेलाई भीरमा गएको गाईलाई राम-राम भन्न सकिन्छ, काँध थाप्न सकिँदैन भनेजस्तै हो ।